Training

Een praktische trainingshandleiding voor naasten en vrijwilligers die mensen met (verschijnselen van) BPS begeleiden. De training bestaat uit twee interactieve bijeenkomsten van elk 90 minuten, opgedeeld in vier blokken.

1. Inleiding

Deze training is ontwikkeld voor naasten en vrijwilligers die mensen met verschijnselen van BPS (borderline persoonlijkheidsstoornis) ondersteunen. De focus ligt op eet- en leefstijl als onderdeel van het omgaan met BPS in het dagelijks leven.

Gedrag wordt in deze training benaderd als een manier om met innerlijke spanning om te gaan. Door inzicht te krijgen in die spanning en het bijbehorende gedrag, kunnen deelnemers beter begrijpen wat er speelt — en wat er nodig is om te veranderen.

De training bestaat uit twee bijeenkomsten van elk 90 minuten en is zo opgebouwd dat een trainer deze direct kan uitvoeren op basis van deze handleiding — ook zonder voorkennis of ervaring.

2. Doel van de training

De training heeft drie centrale doelen:

Inzicht krijgen in de relatie tussen BPS-kenmerken (impulsiviteit, stemmingswisselingen, stressgevoeligheid) en eet- en leefstijlgedrag.
Begrijpen hoe innerlijke spanning zichtbaar wordt in gedrag rondom eten, slapen, bewegen en middelengebruik.
Herkennen van copingmechanismen die (on)bewust ingezet worden.

Deelnemers de ruimte geven om eigen ervaringen te delen in een veilige groepsomgeving.
Onderlinge herkenning als bron van steun en begrip benutten.
Persoonlijke patronen in eet- en leefstijl verkennen zonder oordeel.

Deelnemers koppelen aan beschikbare tools zoals de zelftest van Stichting Borderline.
Concrete aandachtspunten voor het dagelijks leven meegeven die aansluiten bij individuele situaties.
Motiveren tot kleine, haalbare stappen in de richting van een gezondere leefstijl.

3. Uitgangspunten voor de trainer

Als trainer hoef je geen deskundige te zijn. Betrokkenheid en een open houding zijn genoeg. Ter ondersteuning is de handleiding zo opgesteld dat ook onervaren trainers de training direct kunnen inzetten.

De letterlijke tekst staat in de handleiding, zodat je de training en de interactie kunt uitvoeren.
De aandachtspunten voor de flow staan telkens tussen [vierkante haken] — dit zijn tips voor de trainer, niet voor te lezen aan de groep.
De training kan worden gegeven nadat deze één keer is doorgelezen.
Ook minder ervaren trainers kunnen de training direct inzetten — de handleiding neemt je bij de hand.

Je bent geen deskundige — je bent er om het onderwerp samen te ontdekken.
Je hebt geen oplossingen, maar je creëert een veilige ruimte voor uitwisseling.
Je faciliteert het gesprek; de deelnemers brengen de inhoud.
Deel je eigen aanleiding om trainer te zijn — dit vergroot de verbinding met de groep. Gebruik je eigen flap en stiften om je verhaal visueel te ondersteunen.

4. Benodigdheden

Zorg vóór aanvang van de training dat de volgende materialen beschikbaar zijn:

Een uitnodigende gespreksruimte voor maximaal 6 á 7 mensen, inclusief trainer
Koffie, thee, koekjes, fruit
8 grote flipover-vellen (flaps) per deelnemer
Veel kleuren stiften
Ruimte op de muren om de flaps op te hangen
Plakband
Wifi — wachtwoord zichtbaar op tafel
Smartphones per persoon
Link naar de zelftest
8 geprinte evaluatieformulieren (A4)

5. Opzet van de training

De training bestaat uit twee bijeenkomsten van elk 90 minuten, opgedeeld in vier blokken van circa 40 minuten, telkens gescheiden door een pauze van 10 minuten. Er vindt weinig kennisoverdracht plaats — de nadruk ligt op uitwisseling en persoonlijke verkenning.

De wisselwerking tussen slaap als onderdeel van eet- en leefstijl binnen BPS wordt kort uitgelegd in bijeenkomst 2, blok 1 (blok 3 in totaaloverzicht). Dit onderwerp vormt de inhoudelijke verdieping van de tweede sessie.

Overzicht trainingsopzet

10 min — Welkom & introductie trainer
10 min — Waarom deze training? Context eet- en leefstijl bij BPS
15 min — Aanleiding deelnemers: wat bracht jou hier?
5 min — Introductie zelftest; reflectievraag meegeven voor na de pauze

5 min — Groep weer samenbrengen na pauze
15 min — Terugkoppeling zelftest; uitwisseling over herkenning
15 min — Twee vragen meegeven: welk leefstijlonderwerp? Hoe aandacht besteden?
5 min — Afsluiting bijeenkomst 1

Opening — Ontvangst, welkom terug, sfeer peilen
Terugblik — Hoe ging het aandacht besteden aan eet- en leefstijl?
Inhoud — Introductie slaap als centraal leefstijlonderwerp bij BPS
Voorbereiding pauze — Twee reflectievragen over slaap meegeven

5 min — Settelen na pauze; sfeer opvangen
Interactie — Uitwisseling over slaap naar aanleiding van de reflectievragen
Vervolg — Twee afrondende vragen: doorklikken via zelftest & trots
5 min — Antwoorden delen, evaluatieformulier invullen, afsluiting

6. Bijeenkomst 1

Blok 1 — Kennismaking & context (40 min)

“Misschien heb je gemerkt dat op socials en in het nieuws meer aandacht komt voor eet- en leefstijl. Stichting Borderline wilde weten hoe eet- en leefstijl juist voor mensen met (verschijnselen van) BPS werkt.”

“De training gaat over begrijpen wat er van binnenuit speelt bij eet- en leefstijl. Als trainer ben ik er om met jullie samen dit onderwerp te ontdekken. Ik ben geen deskundige, ik heb geen oplossingen.”

“Soms is praten handig, soms is iets afbeelden prettig. Voor iedereen is er een eigen flap en er zijn veel stiften. Je mag de flap al pakken en ophangen — na afloop kun je hem meenemen als je wilt.”

[Trainer instructie] Deel hier je eigen aanleiding om trainer te zijn, ondersteund met een afbeelding op jouw flap. Vertel wat jou drijft en waarom je dit onderwerp belangrijk vindt.

“Ik ben benieuwd wat maakte dat je wilde deelnemen aan deze training over eet- en leefstijl bij BPS. Dadelijk nodig ik jullie uit daarover iets in deze groep te delen, als je dat fijn vindt — het hoeft niet.”

“Mijn vraag aan jou is nu: wat maakte dat jij wilde deelnemen? Als je het fijn vindt, neem even de tijd — je mag het ook vertellen aan de hand van een tekening.”

[Trainer instructie] Luister actief. Zorg voor een goede verdeling van de aandacht over de deelnemers.

“Dank je wel voor het delen. Eet- en Leefstijl bij ervaringsdeskundigen met BPS is makkelijk verder te ontdekken via de zelftest.”

[Trainer instructie] Deel de link van de zelftest. Vraag: wie heeft die al eens ingevuld?

“Voor we pauze gaan houden: wat blijft je bij — of herinner je nog over jouw eet- & leefstijl in combinatie met BPS, na het maken van de zelftest? Wie wil mag nu al iets delen. Je mag je antwoord ook na de pauze delen — gebruik je flap als je dat wilt.”

Blok 2 — Uitwisseling & persoonlijk doel (40 min)

[Trainer instructie] Let op welke onderwerpen en sfeer er spelen; geef er kort aandacht aan. Maak de groep weer een geheel.

“Welkom terug. Zit iedereen weer comfortabel? Pak thee of koffie wanneer je wilt.”

“Ik ving daarnet al een paar dingen op: [noem onderwerpen die je hoorde]. Wie dat wilde heeft nu de zelftest gemaakt. Wat is je bijgebleven?”

[Trainer instructie] Laat de aanwezigen vertellen over wat hen bijbleef. Zorg voor een goede verdeling van de aandacht. Bij geen interactie: stel een prikkelende vervolgvraag.

“Dank voor het delen allemaal. Er is veel onderlinge herkenning.”

“Voor de tijd tussen de bijeenkomsten geef ik jullie twee nieuwe vragen mee:”

Aan welk onderwerp op gebied van eet- en leefstijl zou jij in die tussenliggende tijd aandacht willen besteden?
Hoe wil je er aandacht aan besteden?

“Als je het fijn vindt, praat er even over met elkaar. Je mag je antwoorden opschrijven of uittekenen. Ik houd de tijd in de gaten voor we afronden.”

[Trainer instructie] Loop geïnteresseerd rond en geef veilige aandacht aan alle deelnemers.

[Trainer instructie] Luister de vragen uit. Faciliteer antwoorden van aanwezigen aan elkaar. Doe dit tot de vragen op zijn.

“Dankjewel voor je inbreng en aanwezigheid! Tot de volgende bijeenkomst!”

📧 stichting@stichtingborderline.nl

7. Bijeenkomst 2

Blok 3 — Terugblik & slaap (40 min)

[Trainer instructie] Spreek eventuele veranderingen in de groep aan. Geef iedereen kort de gelegenheid iets te delen als er niets spontaan komt.

“Ik ben benieuwd hoe het is, na de vorige bijeenkomst.”

“De vorige keer hebben we gesproken over: welk onderwerp op gebied van eet- en leefstijl je aandacht wilde besteden, en hoe. Nu ben ik benieuwd: hoe is het gegaan?”

[Trainer instructie] Laat de aanwezigen vertellen. Misschien hebben ze iets opgeschreven of op de flap uitgetekend.

“Dank je wel voor het delen. Er is één belangrijk onderwerp dat bij leefstijl en BPS nauw samenhangt: slaap. Ik ben benieuwd naar twee dingen — neem even de tijd om het eerst voor jezelf na te gaan:”

Hoe is slaap bij jou van invloed op je eet- en leefstijl?
Wat heb jij ontdekt waardoor je beter slaapt?

“Mooi om te zien hoe het onderwerp leeft. Na de pauze gaan we er over uitwisselen met elkaar. Als je wilt, zet alvast iets op je flap.”

[Trainer instructie] Loop geïnteresseerd rond en geef veilige aandacht voordat je de pauze inluidt.

Blok 4 — Doorklikken & trots (40 min)

[Trainer instructie] Let op welke onderwerpen en sfeer er spelen; geef er kort aandacht aan. Leid de aandacht in de groep weer samen.

“Welkom terug. Zit iedereen weer comfortabel? Pak thee of koffie wanneer je wilt.”

“Ik ving daarnet al een paar dingen op: [noem wat je hoorde en zag op de flaps]. Wie mag ik uitnodigen iets over slaap te delen?”

“Wie mag ik uitnodigen iets over slaap te delen naar aanleiding van de vragen van voor de pauze: hoe is slaap bij jou van invloed op je eet- en leefstijl? En: wat heb jij ontdekt waardoor je beter slaapt?”

[Trainer instructie] Rond dit deel af door een korte samenvatting op inhoud te geven, waarbij elke aanwezige aandacht krijgt.

“Als we terugkijken, dan hebben we twee bijeenkomsten samen dit onderwerp verkend. Ik ben nu benieuwd naar twee dingen:”

De zelftest gaf resultaten naar aanleiding van jouw antwoorden. Waar zou je op willen doorklikken?
Terugkijkend naar alles wat we hebben besproken: wat in je eet- en leefstijl maakt je trots op jezelf?

“Als je het fijn vindt, praat er even over met elkaar. Je mag je antwoorden opschrijven of uittekenen. Ik houd de tijd in de gaten.”

[Trainer instructie] Loop geïnteresseerd rond en geef veilige aandacht.

[Trainer instructie] Noem wat je hebt gehoord en ziet op de flaps. Let op dat er inhoudelijke antwoorden op de twee vragen worden gedeeld.

“Dan sluiten we nu deze training af. Mijn laatste vraag gaat over jouw reactie op deze training: zou je de evaluatie willen invullen? Je mag anoniem antwoorden en het blad dadelijk bij de deur leggen.”

[Trainer instructie] Deel rondlopend de evaluatie-A4-tjes uit. Maak oogcontact, geef een hand en zeg:

“Veel dank voor je inbreng en aanwezigheid.”

8. Evaluatie

Deelnemers vullen anoniem een kort evaluatieformulier in aan het einde van bijeenkomst 2. Leg de formulieren vooraf klaar en verzamel ze bij de deur.

Vraag	Vorm
Wat neem je mee uit deze training?	Open antwoord
Wat hielp jou het meest?	Open antwoord
Wat kan beter?	Open antwoord
Ik voelde me veilig in de groep	Schaal 1–5
De training was duidelijk voor mij	Schaal 1–5
De oefeningen hielpen mij	Schaal 1–5
Ik kan iets gebruiken in mijn dagelijks leven	Schaal 1–5

9. Bijlage: Achtergronden bij Slaap en Borderline

Onderstaande achtergrondtekst is bedoeld als achtergrondinformatie voor de trainer. Bron: Lancel et al. (Red.), Slaapstoornissen in de psychiatrie, Bohn Stafleu van Loghum / Springer Nature, 2021.

Bij BPS komen slaapproblemen zoals moeite met inslapen, doorslapen en nachtmerries veel voor. Objectief onderzoek laat zien dat de slaap van mensen met BPS anders verloopt: minder diepe slaap, sneller in de REM-slaap en een onrustiger slaappatroon. Ook verstoringen in het dag-nachtritme komen vaker voor.

De kern van BPS is emotiedysregulatie: heftige emoties die moeilijk te reguleren zijn. Slaap speelt een cruciale rol in het verwerken en dempen van emoties, met name tijdens de REM-slaap. Wanneer die slaap verstoord is, worden emoties minder goed verwerkt — waardoor negatieve gevoelens sterker aanwezig blijven en leiden tot meer prikkelbaarheid, impulsief gedrag en stemmingswisselingen overdag.

Er ontstaat zo een vicieuze cirkel: slechte slaap versterkt BPS-klachten, en deze klachten verstoren op hun beurt weer de slaap. Nachtmerries spelen hierin een extra rol, omdat ze emoties opnieuw activeren en de slaap verder fragmenteren.

Behandeling richt zich momenteel vooral op psychotherapie voor BPS (zoals DGT, schematherapie en MBT), eventueel aangevuld met slaapinterventies zoals cognitieve gedragstherapie voor insomnie. Hoewel een geïntegreerde aanpak logisch lijkt, is hier nog weinig onderzoek naar gedaan.

Kernboodschap: Slaap is geen bijzaak, maar waarschijnlijk een centrale factor in het ontstaan en in stand houden van klachten bij BPS. Slaap verdient daarom een expliciete plek in behandeling én in leefstijlinterventies.

Meer weten?

Meer weten over jouw leven met BPS en mogelijkheden tot hulp? Doe hier de zelftest!

Naar de zelftest

Samenvatting

Deze training biedt een veilige, interactieve ruimte om eet- en leefstijl bij BPS samen te verkennen. De trainer hoeft geen expert te zijn — betrokkenheid volstaat. De twee bijeenkomsten bouwen op elkaar voort: van kennismaking en zelftest naar persoonlijk doel en verdieping op slaap. De sleutel is: werk samen, gebruik de zelftest als kapstok, en geef deelnemers ruimte om in eigen tempo te ontdekken. Wil je de trainingshandeling downloaden? Dat kan via deze link.

E-learning begrijpen Zelfzorgmodule