Borderline en angst

Veel mensen met borderline leven met de angst om verlaten te worden. Dit is echter vaak niet de enige angst waarmee ze leven. In feite kan iedere angst of fobie voorkomen bij BPS, bijvoorbeeld hoogtevrees, angst voor spinnen, faalangst, etc. Om een beeld te schetsen van de manier waarop borderline en angst elkaar beïnvloeden, heb ik een aantal mensen met borderline gevraagd wat hun grootste angst is en of zij hier iets over wilden vertellen.

Amber (28)

Wat is jouw grootste angst?
‘Mijn grootste angst is om afgewezen te worden. Het gaat hierbij zowel om afwijzing op liefdesgebied als op alle andere gebieden, dus eigenlijk alle vormen van afwijzing die je tegenkomt in het contact met andere mensen.
Ik wil door iedereen aardig gevonden worden en ben heel bang dat er mensen zijn die mij niet aardig vinden. Ik ben nogal verlegen en ben snel bang dat mensen me af zullen wijzen omdat ik stil ben en in eerste instantie weinig te vertellen heb. Ik kijk meestal eerst de kat uit de boom.’

Hoe kom je aan deze angst, denk je?
‘De oorzaak voor deze angst ligt in mijn verleden: ik ben vroeger op school gepest, werd dus afgewezen door leeftijdsgenoten.
De reden hiervoor was dat ik stil en verlegen was en hoge cijfers haalde.’

Hoe ga je ermee om?
‘Ik ben geneigd contacten met anderen uit de weg te gaan. Ik heb niet veel vrienden. In het contact met de mensen in mijn omgeving doe ik erg mijn best om aardig gevonden te worden. Ik word bijv. bijna nooit boos en schik me vaak naar wat de ander wil. Wanneer ik boosheid of irritatie ervaar jegens een bepaald persoon, dan vermijd ik deze persoon tot deze gevoelens gezakt zijn. Ik spreek mij hierover bijna nooit uit, behalve tegen mijn vriend.’

Wat zijn de gevolgen als je angst werkelijkheid wordt?
‘Op liefdesvlak is afwijzing voor mij het allerpijnlijkst. Word ik afgewezen door iemand op wie ik verliefd ben, of wordt een liefdesrelatie beëindigd, dan is de kans groot dat ik wegzak in een diepe depressie. Ik ga mijzelf beschadigen en misschien doe ik zelfs een poging mijn leven te beëindigen.
Wanneer ik mij afgewezen voel door een vriendin of familielid dan is automutilatie vaak ook een gevolg, of ik word boos en vermijd deze persoon tot mijn boosheid gezakt is.’

Karin (21)

Wat is jouw grootste angst?
‘Ik ben erg bang om verlaten te worden door de mensen die belangrijk voor mij zijn.’

Hoe kom je aan deze angst, denk je?
‘Ik ben vroeger misbruikt van mijn zevende tot mijn zestiende en kon in die tijd nergens heen. Ik was heel erg bang, kon er niets tegen doen en mocht het tegen niemand zeggen. Ook zijn er veel mensen in mijn leven overleden, zoals mijn twee zusjes en mijn oma, bij wie ik me juist zo prettig voelde. Ook ben ik mensen kwijtgeraakt die ik vertrouwde: ik hoor of zie niets meer van ze nu. Dat heeft mij veel pijn gedaan en ik ben bang om nog meer mensen kwijt te raken.’

Hoe ga je ermee om?
‘Ik heb er heel veel moeite mee mensen te vertrouwen. Eigenlijk ga ik er van tevoren al vanuit dat wanneer ik iemand ontmoet bij wie ik mij prettig voel, ik deze persoon toch wel weer kwijtraak. Voor ik iets tegen iemand zeg, denk ik wel twee keer na, uit angst iets verkeerds te zeggen en diegene kwijt te raken.’

Wat zijn de gevolgen als  je angst werkelijkheid wordt?
‘Ik geef mezelf er de schuld van als ik verlaten word: ik denk dan dat ik niet goed genoeg ben en dat ik lelijk ben. Vaak krijg ik ook gedachten over zelfmoord of ik ga mezelf snijden. Ik heb last van een stem in mijn hoofd die mijn verleden terughaalt en me bang maakt. Als ik deze stem hoor, dan kruip ik doodsbang in een hoekje, wachtend tot iemand het merkt.’

Els (20)

Wat is jouw grootste angst?
‘Mijn grootste angst is om alleen te zijn. De angst om alleen te zijn werkt nu door omdat ik bang ben voor de stem in mijn hoofd. Die is het ergst als ik alleen ben. Als ik mensen om me heen heb, hoor ik de stem niet. De stem is van mijn vorig jaar geaborteerde dochter. Ze schreeuwt dat ze er voor zal zorgen dat ik alles en iedereen om me heen kwijt zal raken. Als ik ook maar het lef heb om tegen iemand te zeggen dat ze bestaat, zal ze er voor zorgen dat ze denken dat ik gek ben en raak ik iedereen kwijt. Dit omdat zij vindt dat ik het niet verdien om mensen om me heen te hebben na wat ik haar heb aangedaan.’

Hoe kom je aan deze angst, denk je?
‘Vroeger ben ik altijd gepest op school omdat ik hoge cijfers haalde. Ik had nooit veel vrienden en niemand mocht bij mij thuis komen spelen. Vroeger ben ik misbruikt op een van de meest vreemde momenten aller tijden: zo ongeveer de enige keer dat ik echt alleen thuis was. Ik kon nergens heen omdat ik er met mijn ouders niet over kon praten en met mijn vriendinnen ook niet. Daarbij was hij de vriend van mijn zus, dus ik zweeg sowieso wel, anders zou ik problemen krijgen. Nu nog zijn er maar twee mensen die hier vanaf weten: mijn beste vriend en ik.’

Hoe ga je ermee om?
‘Ik nodig zo veel mogelijk vrienden uit en zorg altijd dat ik in huis heb wat zij willen. Bij mijn ‘tiener’vrienden is dat vaak drank, bij mijn beste vrienden is dat juist eten of waar ze op dat moment ook maar om vragen. Als ze me nodig hebben, ben ik er altijd direct voor hen. Ik zou echt alles voor ze doen, zodat ik de gedachte heb nodig te zijn en dus niet alleen ben. Er wordt aan me gedacht, want ze vragen dingen aan me. Die gedachte houdt me gaande op dat moment.’

Wat zijn de gevolgen als jouw angst werkelijkheid wordt?
‘Als ik echt alleen ben (me alleen vòel, want ik heb mijn zoontje van drie) wijs ik alles en iedereen af, ga stil in een hoekje zitten wachten tot ik gebeld word. Dit kan soms weken duren. Word ik uiteindelijk gebeld, doe ik alsof er niets aan de hand is en (afhankelijk van hoe lang het duurde) ga weer door alsof er niets gebeurd is. Meestal vergeet ik de gehele tussenperiode na een tijdje. Zo kan het voorkomen dat ik weken uit mijn geheugen mis, omdat ik in die tijd alleen maar gesproken heb met de stem in mijn hoofd.’

Esther (25)

Wat is je grootste angst?
‘Mijn grootste angst is gezichtsverlies. Dit bestaat uit allerlei deelangsten. Bijvoorbeeld dat mijn beste vrienden, de enige mensen die ik echt vertrouw, mij voor gek zetten en laten vallen in het openbaar. Of dat ineens blijkt dat ik een enorme sukkel ben.’

Kun je een concreet voorbeeld geven?
‘Twee uiteenlopende voorbeelden hebben met de twee belangrijke liefdesrelaties uit mijn leven te maken. De eerste man werd steeds gewelddadiger en gemener. Dit durfde ik aan niemand te vertellen, omdat ik immers zelf voor deze jongen had gekozen en de schaamte van toegeven dat ik de foute keus had gemaakt te groot zou zijn. Ik werd liever geslagen. De tweede man (mijn huidige vriend) durfde mij niet te vertellen dat hij had gescharreld met zijn toenmalige huisgenote. Iedereen om hem heen wist ervan, behalve ik, terwijl ik probeerde vriendschappelijk met haar om te gaan. Toen ik er uiteindelijk wel achterkwam, ontplofte ik. Het gezichtverlies, dat mensen het achter mijn rug om hadden geweten en mij hierom konden uitlachen, was veel pijnlijker dan het feit op zichzelf.’

Hoe kom je aan deze angst, denk je?
‘Als ik dat nou eens wist… Misschien heeft het te maken met het feit dat ik erg perfectionistisch ben, door mijn opvoeding of aangeboren, dat weet ik niet. Ik stel hoge eisen aan mijzelf en aan de manier waarop mensen mij zien. Ik ben ook opgevoed met het gevoel dat je emoties altijd onder controle dient te hebben. Emoties mogen alleen rationeel en logisch zijn (anders krijg je straf)  en dat kunnen ze alleen zijn wanneer je alles zou weten en alles goed zou doen en daardoor dus nooit gezichtsverlies kunt leiden. Of zo… Ik weet het eigenlijk niet.’

Hoe ga je ermee om?
‘Ik kan heel erg neurotisch van deze angst worden. Zo ben ik altijd op zoek naar de waarheid en vervolgens bezig deze waarheid, als hij pijnlijk is, weer te verstoppen voor anderen. Ik wil niet dat mensen iets weten dat ik zelf niet weet of wat ze tegen mij kunnen gebruiken. Door altijd alles te weten, bijvoorbeeld dus het volledige liefdesverleden van mijn vriend, kan ik nooit verrast worden door een opmerking van iemand anders, nooit het lachertje van de groep zijn. Ik word er helaas ook heel hard van: sla anderen verbaal, voordat ze mij kunnen slaan. Wanneer ik gezichtsverlies moet lijden, dan de ander toch minstens twee keer zo erg: daar zorg ik wel voor.’
Uit de bovenstaande voorbeelden uit de praktijk blijkt dat de angsten van mensen met borderline voornamelijk ten grondslag liggen aan een groot gevoel van wantrouwen en onveiligheid, veroorzaakt door traumatische gebeurtenissen in het verleden. Angst voor afwijzing, voor verlating, om alleen te zijn en angst voor gezichtsverlies hebben allemaal te maken met gebrek aan vertrouwen in andere mensen en in jezelf. Hoe ermee omgegaan wordt, is verschillend, maar kort door de bocht komt het hierop neer: te allen tijde proberen te voorkomen dat je pijn gedaan wordt door anderen.

De namen in dit artikel zijn omwille van de privacy van de geïnterviewden veranderd.

Terug naar het overzicht